Lubelska Izba Rolnicza, Zamojskie Towarzystwa Rolnicze, Związek Pracodawców Rolnych w Lublinie, Krajowe Zrzeszenie Producentów Rzepaku zorganizowały 1 marca w Zamościu konferencję „Konkurencyjność polskich gospodarstw towarowych a przepisy prawne, stan obecny i propozycje ich zmian”.
Przedstawiamy program konferencji i materiały:

„Konkurencyjność polskich gospodarstw towarowych a przepisy prawne, stan obecny

i propozycje ich zmian”

Zamość – 1 marca 2010 r.

Program

11.00 Rozpoczęcie Konferencji – Robert Jakubiec Prezes LIR

11.10 Panel I,  ENERGIA ODNAWIALNA – Ekonomiczne i prawne aspekty

energii odnawialnej w rozwoju obszarów  wiejskich.

Moderatorzy - Mariusz Gołacki,  Mariusz Olejnik – Związek Pracodawców

Rolnych w Lublinie.

Uczestnicy Panelu  – Szymon Kuczyński,  Robert Szymański.

11.25 Panel II,  PRYWATYZACJA – Koncepcja prywatyzacji spółek przemysłu

rolno- spożywczego a stabilizacja ekonomiczna gospodarstw towarowych.

Moderator – Robert Jakubiec, Prezes Lubelskiej Izby Rolniczej.

Uczestnicy Panelu  – Zbigniew Kaszuba, Stanisław Kacperek,

Tadeusz Dybioch, Zbigniew Cisoń, Arkadiusz Drabko.

11.40 Panel III,  OTOCZENIE PRAWNE – Jak zmienić prawo aby  zwiększyć

konkurencyjność polskiego rolnictwa.

Moderator – dr hab.  Beata Jeżyńska, Uniwersytet Marii Curie – Skłodowskiej.

Uczestnicy Panelu   – Roman Kuć, Wiesław Gryn, Andrzej Drabko,

Henryk Szczupak.

11.55 Obowiązkowe ubezpieczenia w rolnictwie – Robert Zegar, Dyrektor PZU

w Lublinie.

12.05 Dyskusja.

Wystąpienia zaproszonych gości.

12.30 Kazimierz Plocke, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

12.50 Leszek Korzeniowski, Przewodniczący Sejmowej Komisji Rolnictwa

i Rozwoju Wsi.

13.10 Wojciech Mojzesowicz, Wiceprzewodniczący Sejmowej Komisji  Rolnictwa

i Rozwoju Wsi.

13.30 Tomasz Nawrocki, Prezes Agencji Nieruchomości Rolnej.

13.45 Andrzej Łuszczewski Wiceprezes Agencja Rynku Rolnego.

14.00 Janusz Palikot, Przewodniczący Komisji Przyjazne Państwo.

14.30 Poczęstunek.

Konferencję współfinansuje PZU

Szymon Kuczyński

Związek Pracodawców Rolnych w Lublinie

Tomasz Stańczyszyn

Koalicja na Rzecz Biopaliw

Panel I,  ENERGIA ODNAWIALNA

Ekonomiczne i prawne aspekty energii odnawialnej w rozwoju obszarów  wiejskich.

Propozycje zmian prawnych wpływających na podniesienie konkurencyjności krajowych wytwórców biokomponentów i biopaliw

I. Kwestia ogólna

Jak wynika z oficjalnych dokumentów rządowych, intencją ustawodawcy przy konstruowaniu podstawowych dokumentów prawnych regulujących funkcjonowanie rynku biopaliw  (ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych z dnia 26 sierpnia 2006r, ustawa o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw i biopaliw), było zagwarantowanie trwałych i stabilnych dochodów dla gospodarstw rolnych podejmujących się produkcji biomasy z przeznaczeniem na biokomponenty; rozwoju alternatywnego rynku zagospodarowującego strukturalne nadwyżki produkcji rolnej na cele niespożywcze oraz aktywizacji zawodowej obszarów wiejskich.

Niestety praktyka minionych lat pokazuje, że problem wykorzystania krajowych surowców do produkcji biokomponentów nie został rozwiązany czego dowodem mogą być następujące dane: w roku 2008 wprowadzono do obrotu 396,3 tys. ton estrów, z czego na produkcję krajową przypadło 176,7 tys. ton oraz 185,6 tys. ton bioetanolu, z czego tylko 87 tys. ton przypadło na produkcję krajową. Znikome wykorzystanie krajowych mocy produkcyjnych – na rzecz importu – powoduje pogłębiający się kryzys w sektorze rolnym, przejawiający się                       w drastycznym spadku cen zbóż – co w efekcie może doprowadzić do zaniechania tego typu produkcji przez producentów rolnych i uzależnienie krajowego rynku od kosztownego dla gospodarki narodowej importu surowców.

Jednym z istotniejszych problemów wpływającym na brak skuteczności działań administracji rządowej w zakresie tworzenia stabilnych ram prawnych dla funkcjonowania rynku producentów biomasy i wytwórców biokomponentów w Polsce jest brak konsekwencji oraz koordynacji działań poszczególnych resortów odpowiedzialnych za wdrażanie programów wsparcia dla biopaliw.

Dlatego w imieniu uczestników konferencji postulujemy:

1. Konieczność ustawowego uregulowania kwestii dotyczących koordynowania działań poszczególnych resortów w zakresie tworzenia i wzmacniania krajowego rynku wytwórców biokomponentów.

Dotychczasowe doświadczenia w tym zakresie wskazują, iż za realizację polityki promocji biopaliw odpowiedzialność ponoszą przede wszystkim następujące resorty: ministerstwo gospodarki, ministerstwo rolnictwa i rozwoju wsi, ministerstwo finansów oraz ministerstwo środowiska.

Brak koordynacji działań urzędników ww. resortów, niedostateczna komunikacja pomiędzy poszczególnymi departamentami oraz ewidentny brak jednego, konkretnie wskazanego podmiotu odpowiedzialnego za realizację programu wdrażania biopaliw – powodują w efekcie brak aktów wykonawczych jak również brak odpowiedzialności za zaniechania oraz opóźnienia.

Ewidentnym przykładem takich właśnie zaniechań administracji rządowej jest kwestia braku wdrożenia w życie zapisów wynikających z Wieloletniego Programu Promocji Biopaliw lub innych Paliw Odnawialnych na lata 2008-2014. Szereg elementów tego programu nie zostało w ogóle wdrożone, jak np.: opracowanie systemu zwolnień dla pojazdów zasilanych biopaliwami, wprowadzenie                      w aglomeracjach miejskich i uzdrowiskach stref dla ekologicznego transportu publicznego oraz preferencji dla pojazdów przystosowanych do spalania biopaliw ciekłych przy przetargach publicznych i zamówieniach dla administracji państwowej.

Opieszałość pracowników administracji rządowej w tym zakresie jest jednym    z powodów wpływających na utrudnienia w realizacji NCW przez podmioty do tego zobowiązane. Próby tłumaczenia zaistniałej sytuacji ze strony resortu gospodarki,     iż nie ma on możliwości egzekwowania działań zapisanych w Programie                      a przyporządkowanych innym ministerstwom dowodzi jedynie, że konieczne jest ustawowe uregulowanie kwestii koordynacji i odpowiedzialności za realizację polityki promocji biopaliw w Polsce.

II. Zmiany prawne będące wynikiem uregulowań unijnych

W związku z wejściem w życie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009r. w sprawie promowania stosowania energii      ze źródeł odnawialnych postulujemy uwzględnienie następujących kwestii:

Wejście w życie Dyrektywy 2009/28/WE oraz kończąca się w kwietniu przyszłego roku notyfikacja pomocy publicznej dla biopaliw powoduje uzasadnioną konieczność przeprowadzenia gruntownej nowelizacji istniejącej ustawy                     o biopaliwach oraz opracowanie nowego systemu wsparcia dla producentów. Sama dyrektywa wprowadza zupełnie nowe pojęcia jak również nakłada szereg obowiązków na uczestników tego rynku, z których do najważniejszych zaliczyć należy spełnienie:

a) surowych kryteriów jakościowych dla biokomponentów, które będą musiały „wylegitymować się” konkretnie wyliczonym poziomem redukcji CO₂ w stosunku do paliw kopalnych;

b) surowych kryteriów ochrony środowiska dla biopaliw, czyli wymagań wobec surowca do produkcji biopaliw, który musi być produkowany w sposób zrównoważony, tj: gwarantujący zachowanie bioróżnorodności (ochrona lasów             i torfowisk); zapewniający wysokie standardy środowiskowe przy produkcji rolnej; zapewniający ochronę praz pracowników plantacji, itp.

Jednocześnie cele w zakresie zużycia biopaliw do roku 2020 pozostają precyzyjnie określone, co w przypadku Polski oznacza, że w perspektywie kolejnych 10 lat należy stworzyć potencjał zapewniający min. 10% udział biopaliw w transporcie liczony według wartości energetycznej. Doświadczenie minionego okresu pokazuje, że wykonanie tego ambitnego (ale z pewnością możliwego) zadania przy istotnym poziomie wykorzystania krajowego potencjału jest możliwe jedynie w przypadku opracowania realnych mechanizmów wsparcia dla całego łańcucha producenckiego.

Dlatego też postulujemy, aby przyśpieszyć prace związane z:

1. Opracowaniem krajowego planu działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (National Renewable Energy Action Plans). Dokument powinien zawierać szczegółowe informacje dotyczące planowanej strategii realizacji opracowanej ścieżki rozwoju biopaliw do 2020r. z uwzględnieniem środków                 i narzędzi służących spełnieniu wymagań w zakresie zrównoważenia biopaliw             i mechanizmów (zarówno prawnych jak i finansowych) umożliwiających uzyskanie        oraz weryfikację tych kryteriów.

2. Opracowanie szczegółowych mechanizmów pozwalających na certyfikację biokomponentów i biopaliw zgodnie z zaleceniami Dyrektywy mówiącymi                    o konieczności spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju. Działania w tym zakresie podjęły już poszczególne kraje członkowskie np. Niemcy, Francja. Niestety w Polsce kompleksowa propozycja zmian ustawowych przedstawionych przez przedstawicieli Koalicji na Rzecz Biopaliw w sierpniu ubiegłego roku – nie znalazła uznania przedstawicieli resortu finansów jak również nie przyspieszyła prac ministerstwa w tym zakresie.

Oba wyżej wymienione działania powinny zmierzać w kierunku opracowania nowelizacji ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych stanowiącej rewizję dotychczasowej polityki dotyczącej mechanizmów wsparcia dla biopaliw zmierzającej do poprawy konkurencyjności krajowych podmiotów.

Wszystkie te działania oraz prace rządu muszą być realizowane przy aktywnej współpracy z przedstawicielami organizacji branżowych w ramach konsultacji społecznych.

W związku z wejściem w życie Dyrektywy Parlamentu Europejskiego         i Rady 2009/30/WE z dnia  23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 98/70/WE odnoszącą się do specyfikacji benzyny i olejów napędowych, postulujemy pilne przyjęcie następujących rozwiązań prawnych:

Wprowadzenie nowelizacji ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw i biopaliw ciekłych.

Dyrektywa 2009/30/WE stwarza ogólne ramy prawne umożliwiające dodawanie większej niż dotychczas ilości biokomponentów do paliw ciekłych, wprowadzając wymagania jakościowe dla benzyn silnikowych o zawartości bioetanolu do 10% (tzw. paliwo E10) oraz dla oleju napędowego o zawartości estru metylowego do 7% (tzw. paliwo B7). Dotychczas, zgodnie z ustawą o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw benzyny silnikowe mogły zawierać bioetanol w ilości do 5% objętościowo lub eter w ilości do 15%, natomiast olej napędowy mógł zawierać estry w ilości do 5% objętościowo.

Wprowadzenie nowelizacji w istniejących przepisach prawnych oraz przyjęcie nowego rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie wymagań jakościowych dla nowych paliw normatywnych (E10 i B7) jest niezmienianie istotne z punktu widzenia realizacji obowiązków wynikających z Narodowego Celu Wskaźnikowego (NCW).

W efekcie wprowadzenie zaproponowanych zmian wpłynie na ułatwienie wykonania NCW przez krajowe podmioty prowadzące działalność gospodarczą         w zakresie: wytwarzania, importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych, który sprzedaje je na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zużywa na potrzeby własne.

Zaproponowane zmiany prawne są niezwykle pilne w obliczu krytyki koncernów paliwowych, które uważają, iż realizacja NCW w związku z opóźnieniami we wprowadzeniu na rynek paliw B7 i E10 jest bardzo kosztowna. Norma na paliwa B7 obowiązuje obecnie w wielu krajach Unii Europejskiej, takich jak: Francja, Austria, Włochy, Niemcy czy Portugalia.

III. Zmiany prawne poprawiające konkurencyjność krajowych producentów

W związku z pracami legislacyjnymi dotyczącymi kwestii nowelizacji obowiązującej ustawy o podatku akcyzowym z dnia 6 grudnia 2008r. oraz          w obliczu istniejących utrudnień oraz postulowanych przez resort finansów zmian prawnych – które należy uznać za niekorzystne z punktu widzenia funkcjonowania branży producentów biokomponentów – postulujemy uwzględnienie następujących propozycji:

1. Konieczność wprowadzenia zmian prawnych dotyczących zasad składania zabezpieczenia akcyzowego, jego wysokości oraz dopuszczalnych form – nowelizacja ustawy o podatku akcyzowym z dnia 6 grudnia 2008r.

Krajowe przepisy akcyzowe dotyczące kwestii zasad składania zabezpieczenia akcyzowego od bioetanolu są nadmiernie rygorystyczne co w efekcie wpływa w sposób istotny na zmniejszenie konkurencyjności polskich przedsiębiorców na rynku wewnętrznym Unii Europejskiej.

Akcyza od bioetanolu, podlega zabezpieczeniu w kwocie takiej samej jak od alkoholu przeznaczonego do spożycia i jest dwudziestokrotnie wyższa, niż przychody uzyskiwane ze sprzedaży bioetanolu.

Bazując na doświadczeniach oraz praktyce funkcjonowania systemów zabezpieczeń akcyzowych w innych krajach UE postulujemy konieczność wprowadzenia zmiany zasad składania zabezpieczenia akcyzowego, w taki sposób, aby wysokość wymaganego od przedsiębiorcy zabezpieczenia była współmierna do rzeczywistego ryzyka nadużyć związanego z obrotem bioetanolem.

Naszym zdaniem, bazowy poziom zabezpieczenia akcyzowego powinien wynosić nie więcej niż 10 procent kwoty zabezpieczonej akcyzy.

Dodatkowo należy również utrzymać możliwość korzystania z weksla własnego jako podstawowej formy zabezpieczenia akcyzowego jak również doprecyzować przepisy ustawy akcyzowej regulujące zasady przyznawania zwolnień z obowiązku składania zabezpieczenia w zakresie określania wysokości i sposobu pokrycia zobowiązań podatkowych podatnika. Dotychczasowe przepisy są nieprecyzyjne i rodzą ryzyko niekorzystnej interpretacji.

Zaproponowane zmiany nie wpłyną na zmniejszenie przychodów Skarbu Państwa – ale z pewnością przyczynią się do poprawy sytuacji krajowych podmiotów gospodarczych zajmujących się wytwarzaniem i handlem biokomponentami.

2. Konieczność wprowadzenia zmian prawnych dotyczących zasad rozliczania ubytków – zmiana Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 lutego 2009r.            w sprawie maksymalnych norm dopuszczalnych ubytków i dopuszczalnych norm zużycia wyrobów akcyzowych, Dz. U. Nr 32,  poz. 242.

Analiza obowiązującego stanu prawnego dotyczącego zasad rozliczania ubytków w polskich przepisach akcyzowych prowadzi do wniosku, iż są one niezgodne z prawem wspólnotowym. Przepisy unijne nakazują aby nie opodatkowywać akcyzą strat wyrobów akcyzowych powstałych w związku                  z właściwościami fizyko-chemicznymi wyrobów akcyzowych jak również wynikających z technologicznych uwarunkowań obrotem wyrobami akcyzowymi.

Obecne regulacje prawne w tym zakresie – jak wskazują organizacje branżowe – nie są spójne z przepisami metrologicznymi, nie uwzględniają bowiem zjawiska dopuszczalnego błędu pomiaru przy ważeniu wyrobów.

W związku z powyższym postulujemy następujące zmiany prawne:

- zwiększenie norm dopuszczalnych ubytków (zwłaszcza jeżeli chodzi              o przemieszczanie alkoholu etylowego transportem kolejowym);

- dopuszczenie możliwości rozliczania ubytków transportowych w okresach rozliczeniowych;

- przywrócenie zapisu, uznającego ubytki alkoholu etylowego za dopuszczalne jeżeli nie doszło do naruszenia plomb zabezpieczających.

3. Pozostawienie w obecnym kształcie regulacji prawnych dotyczących całkowitego skażania alkoholu etylowego.

Należy zauważyć, iż projektowana zmiana dotycząca zasad całkowitego skażania alkoholu etylowego produkowanego w Polsce poprzez ograniczenie rodzajów skażalników uprawniających do zwolnienia od akcyzy nie wpłynie na zwiększenie poziomu bezpieczeństwa fiskalnego Skarbu Państwa, natomiast będzie istotnie niekorzystna dla polskich przedsiębiorców. Pogorszy bowiem pozycję konkurencyjną krajowych wytwórców wobec producentów z innych krajów, którzy będą korzystać z bardziej liberalnych zasad skażania alkoholu, aby zwiększać swoje dostawy do Polski. Tym samym zainteresowanie zakupem krajowego ziarna zbóż ze strony przemysłu na potrzeby produkcji etanolu ulegnie zmniejszeniu i pogorszy się sytuacja ekonomiczna producentów rolnych.

Rekomendujemy pozostawienie przepisów ustawy akcyzowej regulujących całkowite skażenie alkoholu w dotychczasowym kształcie.

Robert Jakubiec

Prezes Lubelskiej Izby Rolniczej

Panel II,  PRYWATYZACJA

Koncepcja prywatyzacji spółek przemysłu rolno- spożywczego   a stabilizacja ekonomiczna gospodarstw towarowych.

W dniu 30 września 2008 roku Minister Skarbu Państwa podpisał zarządzenie nr. 35, na mocy którego został powołany „ Zespół do spraw opracowania koncepcji prywatyzacji spółek rolno – spożywczych” zwany dalej Zespołem.

MRiRW poprzez Agencję Nieruchomości Rolnych nadzoruje aktualnie 55 tzw. Spółek „strategicznych” wymienionych w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa               i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnie 2003 w sprawie wykazu spółek hodowli roślin uprawnych oraz hodowli zwierząt gospodarskich o szczególnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, oraz spółek będących w zarządzie Agencji Rynku Rolnego.

Pod nadzorem Ministra Skarbu Państwa aktualnie znajdują się 34 podmioty działające jako spółki prawa handlowego z branży rolniczej i otoczenia rolnictwa,       w których Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa posiada 100% lub ponad 50% akcji/udziałów i 5 spółek, w których jest akcjonariuszem/udziałowcem  większościowym wraz z podmiotami kontrolowanymi przez Skarb Państwa.

Na podstawie analizy statutów spółek, zakresu aktualnie prowadzonej działalności oraz perspektyw jej rozwoju a także aktualnej sytuacji ekonomiczno – finansowej z 34 spółek będących w gestii Ministerstwa Skarbu Państwa Zespół         w opracowanej koncepcji proponuje uwzględnić 12 spółek. Są to:

1. 1. Spółki zajmujące się hodowlą rozrodem zwierząt ( 4 podmioty) tzw. SHiUZ-y

- Małopolskie Centrum Biotechniki Sp.z.o.o (SP 100%)

- Stacja Hodowli i Unasienniania Zwierząt Sp.z.o.o (SP 100%)

- Mazowieckie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt Sp.z.o.o (SP 100%)

- Wielkopolskie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w poznaniu Sp.z.o.o

(SP 100%)

1. 2. Spółki hurtowe rynki rolne (8 podmiotów). Spółki te są odpowiedzialne za prawidłowe działanie rynków hurtowych regionalnych i ponad regionalnych oraz giełd towarowych zajmujących się organizacją zbytu produktów rolnych, a także informacją o cenach i oferowanych ilościach towarów.

- Beskidzki Hurt Towarowy S.A (SP 62,3%)

- Warszawski Rolno – Spożywczy Rynek Hurtowy S.A (SP 59,23%, ARiMR 12,51%)

- Rolno – Przemysłowy Rynek Hurtowy Giełda Hurtowa S.A

(SP 53,48%, ARiMR 39,21%)

- Dolnośląskie Centrum Hurtu Rolno – Spożywczego S.A (SP 35,7%, ARiMR 50,6%)

- Lubelski Rynek Hurtowy S.A w Elizówce k/Lublina (SP 35,58%, ARiMR45,75%)

- Rolno – Spożywczy Rynek Hurtowy – Giełda Elblaska”S.A

(SP 15,01%, ARiMR 23,08%)

- Rolno – Spożywczy Rynek hurtowy S.A z siedzibą w Radomiu

(SP 30,28%, ARiMR 55,51%)

- Zielonogórski Rynek Rolno – Towarowy S.A (SP 26,08%, ARiMR 37,26%)

Proponowane przez „Zespół” zasady prywatyzacji Spółek

sektora rolno – spożywczego.

1. W Spółkach przed przystąpieniem do procesu prywatyzacji powinny zostać przeprowadzone procesy restrukturyzacji majątkowej celem zbycia przez dany podmiot majątku zbędnego, nie mającego wpływu na podstawową działalność danej spółki. Konkretne działania będą wskazywane i prowadzone przez Zarządy po akceptacji Rady Nadzorczej (Walnego Zgromadzenia). Środki uzyskane w wyniku restrukturyzacji majątkowej mogą być pobrane w formie dywidendy.

1. Do preferencyjnego nabycia udziałów (akcji) będą uprawnieni:

- producenci rolni (gospodarstwa osób fizycznych i prawnych, w tym: rolnicze spółdzielnie produkcyjne i przedsiębiorstwa rolne) współpracujące ze Spółką             w trakcie okresu 24 miesięcy przed zamieszczeniem przez Ministra Skarbu Państwa ogłoszenia w prasie o wystąpieniu z ofertą zbycia udziałów/akcji na rzecz osób uprawnionych.

-   pracownicy spółek zatrudnieni na podstawie stosunku pracy oraz w przypadku spółek hodowli zwierząt również osoby nie będące pracownikami wykonujące usługi inseminacyjne, w okresie 24 miesięcy przed i na dzień ogłoszenia przez  Ministra Skarbu Państwa w prasie o wystąpieniu z ofertą zbycia udziałów/akcji na rzecz osób uprawnionych.

1. Zasady udziału producentów rolnych w nabyciu udziałów/akcji Skarbu państwa powinno być dostosowane do specyfiki poszczególnych grup spółek jak: hurtowe rynki rolne, spółki hodowli zwierząt, tak aby przy udziale producentów rolnych i ich związków zostały zrealizowane założone cele zarówno komercyjne          i społeczne.

1. Pracownicy oraz producenci rolni i ich związki będą mieli prawo nabywać udziały/akcje na zasadzie pierwszeństwa po cenie wynikającej z oszacowania wartości udziału/akcji tj. po cenie rekomendowanej przez Doradcę.

1. Listy uprawnionych do nabycia udziałów/akcji tworzone będą przez Zarządy prywatyzowanych spółek na podobnych zasadach do tworzenia list przyznających akcje bezpłatne uprawnionym pracownikom i rolnikom po komercjalizacji danej spółki.

1. Zbywanie udziałów/akcji nabytych na zasadach preferencyjnych przez producentów rolnych i pracowników jest dopuszczalne:

- w obrębie dotychczasowych wspólników/akcjonariuszy – od dnia ich nabycia,

- na rzecz związków producentów rolnych, w tym grup producenckich, zrzeszeń producentów rolnych, spółdzielni producentów rolnych, związków zrzeszeń                 i spółdzielni, w celu koncentracji uprawnień właścicielskich – po upływie 6 miesięcy od dni ich nabycia,

- bez ograniczeń na zasadach ogólnych po upływie 10 lat od ich nabycia.

1. Udziały/akcje nie rozdzielone wśród osób uprawnionych, będą mogły być przedmiotem zbycia na zasadach preferencyjnych na rzecz osób uprawnionych, które zgłosiły zainteresowanie nabyciem więcej niż jednego udziału/akcji. W takim przypadku nastąpi proporcjonalne ich rozdzielenie po maksymalnie największej ilości dla każdego uprawnionego. Jeżeli po tym rozdzieleniu pozostaną wolne udziały/akcje zostaną podzielone przy zastosowaniu redukcji złożonych ofert. W przypadku braku możliwości zbycia wszystkich udziałów/akcji na powyższych zasadach, zostaną one zaproponowane do nabycia związkom producentów rolnych.

1. Istnieje możliwość nabycia przez pracowników i producentów rolnych udziałów/akcji na raty na zasadach określonych w art. 35 ustawy o komercjalizacji       i prywatyzacji. Należy określić maksymalny okres spłaty np. 5 lat.

1. Po wykonaniu przez firmę doradczą wyceny spółki określającej ( w zależności od przyjętej metody) rekomendowana cenę udziału/akcji, wystąpienie do rady ministrów z wnioskiem o wyrażenie zgody na zbycie akcji poza trybem publicznym dla pracowników i producentów rolnych na zasadzie pierwszeństwa, po cenie rekomendowanej przez Doradcę.

1. Proponuje się, po przyjęciu założeń prywatyzacyjnych przez Kolegium MSP, sukcesywne wszczynanie procesów prywatyzacji w spółkach objętych „Koncepcją…) rozpoczynając od:

- Wielkopolskiego Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt w Poznaniu Sp.z.o.o

- Stacji Hodowli i unasieniania Zwierząt Sp.z.o.o z siedzibą w Bydgoszczy

- Warszawskiego Rolno Spożywczego Rynku Hurtowego S.A w Broniszach.

Uwagi do zasad prywatyzacji Spółek sektora rolno – spożywczego.

1. Ważnym jest aby Spółki prywatyzowane były w całości bez dzielenie na mniejsze podmioty.

1. Akcjonariusze posiadający udziały/akcje po prywatyzacji Spółki powinni sami określić zakres wyprzedawanego majątku. Proces restrukturyzacji powinien zostać przeprowadzony po prywatyzacji aby nowi „właściciele” mogli zadecydować              o wyprzedawanym majątku Spółki.

1. Do zakupu udziałów/akcji Spółki powinno dopuścić się producentów rolnych nawet tych, którzy nie współpracowali ze Spółką w przeciągu 24 miesięcy przed i na dzień ogłoszenia przez  Ministra Skarbu Państwa w prasie o wystąpieniu z ofertą zbycia udziałów/akcji na rzecz osób uprawnionych z określeniem górnej granicy „limitem” zakupu tych udziałów/akcji.

1. Umożliwić przy zakupie udziałów/akcji korzystanie z długoterminowych kredytów preferencyjnych a także z dofinansowania z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

1. Na początku prywatyzacji powinny zostać wystawione do sprzedaży (sprywatyzowane) udziały/akcje ARiMR poprzez przekazanie ich akcjonariuszom grupy C, zgodnie z Rządowym programem budowy i rozwoju rynków hurtowych, ponieważ Spółki mają spełniać także funkcje społeczne a jest to możliwe tylko przy akcjonariacie Skarbu Państwa.

Dr hab. Beata Jeżyńska

Katedra Prawa Rolnego i Gospodarki Gruntami

Wydział Prawa i Administracji UMCS w Lublinie

Panel III,  OTOCZENIE PRAWNE

Jak zmienić prawo aby  zwiększyć konkurencyjność polskiego rolnictwa.

Stan polskiego ustawodawstwa w zakresie konkurencyjności produkcji rolnej pozostawia wiele do życzenia. Trwający od początku lat 90 – tych okres transformacji ustrojowej obejmującej także stosunki prawne w rolnictwie, nie został zakończony,     a w konsekwencji nadal trwają procesy legislacyjne dostosowujące regulacje prawne do zmienionych potrzeb produkcyjnych i oczekiwań społecznych. Potrzeby w tym względzie są tak ogromne, że w krótkim opracowaniu nie mogą zostać nawet rzetelnie zasygnalizowane. Stąd, stosownie od uzgodnień grupy roboczej Lubelskiej Izby Rolniczej nieco szerzej wskazane zostaną tylko dwa obszary problemowe,         w których podjęcie intensywnego wysiłku legislacyjnego jest niezbędne i celowe jeżeli polskie rolnictwo ma uzyskać i utrzymać znaczącą pozycję w ramach jednolitego rynku rolnego Unii Europejskiej.

I tak:

1. Należy jednoznacznie ustalić miejsce działalności rolniczej w systemie gospodarczym Polski i jednoznacznie określić, kto jest producentem rolnym      i jakie kryteria pozwalają na zdefiniowanie współczesnego producenta.

2. Niezbędnym jest nowoczesne, szczególne uregulowanie wieloletnich umów dzierżawy jako instrumentu kształtującego strukturę agrarną w Polsce oraz stabilizującego stosunki produkcyjne w rolnictwie.

I. PRODUCENT ROLNY

Status producenta rolnego, jako uczestnika obrotu gospodarczego, od lat stanowi przedmiot licznych kontrowersji, wynikających przede wszystkim ze stanowiska ustawodawcy, które nie było i nadal nie jest jednoznaczne. Zasadnicze wątpliwości związane są z oceną, czy rolnicza działalność wytwórcza może być uznana za działalność gospodarczą, a w konsekwencji czy osoby prowadzące rolniczą działalność wytwórczą są producentami rolnymi (przedsiębiorcami rolnymi) oraz czy przymiot ten może przysługiwać każdemu takiemu podmiotowi, bez względu na wielkość produkcji, jej przeznaczenie, ekonomiczne efekty, stopień powiązania z rynkiem oraz zakres objęcia mechanizmami wspólnej polityki rolnej.

Określenie działalności rolniczej dla potrzeb obrotu gospodarczego należy do jednych z trudniejszych zagadnień, przede wszystkim ze względu na naturalne uwarunkowania produkcji i wynikające stąd zróżnicowane sposoby prowadzenia rolniczej działalności wytwórczej. Dodatkową trudność tworzą występujące między gospodarstwami rolnymi różnice obszaru, zasobu siły roboczej, wyposażenia, organizacji produkcji, powiązania z rynkiem, potencjału kapitałowego oraz produkcyjnego, a w konsekwencji wielkości produkcji i osiąganych efektów ekonomicznych skutkujące tym, że nadal brakuje jednolitego pojęcia gospodarstwa rolnego – rolniczej jednostki gospodarczej.

Intensyfikacja oraz unowocześnienie procesu produkcji rolniczej, wdrożenie ujednoliconych zasad wytwarzania i wprowadzania do obrotu oraz globalizacja obrotu produktami rolnymi, jaka nastąpiła w ostatnich latach spowodowała, że problem właściwego określenia i umieszczenia rolniczej działalności produkcyjnej, jako rodzaju działalności gospodarczej oraz określenia producentów rolnych prowadzących towarową produkcję rolną, stał się szczególnie istotny i wymaga jednoznacznego rozstrzygnięcia.

Rozwiązania kształtujące w polskim porządku prawnym gospodarczy statusu producenta rolnego nie mają charakteru generalnego, kompleksowego. Charakteryzują się znaczną fragmentarycznością i rozproszeniem. Idą też             w różnych kierunkach, raz skłaniając się do uznania działalności wytwórczej              w rolnictwie za gospodarczą, a tym samym producenta rolnego za przedsiębiorcę, innym zaś razem odmawiając takiego charakteru. Uchwalane w różnych warunkach gospodarczych uwzględniały też różne założenia polityki rolnej. Ich dostosowanie do aktualnych warunków obrotu produktami rolnymi, kształtowanego w znacznej mierze wymogami europejskiego wspólnego rynku okazało się zadaniem nader trudnym, wymagającym czasu oraz przyjęcia pewnych rozwiązań przejściowych. Wobec braku jednolitej koncepcji ustawodawcy, którą miałyby realizować, stan ten znacząco komplikuje ocenę statusu producenta rolnego. Szczególnie ważnym jest precyzyjne określenie komu spośród osób zamieszkujących lub posiadających nieruchomości rolne na terenach wiejskich i parających się – w różnym  zakresie – produkcją rolną można przypisać status producenta rolnego            w rozumieniu rynkowym. Konstruowanie pojęcia producenta rolnego wymaga wskazania dodatkowych normatywnych kryteriów pozwalających na odróżnienie działalności rolniczej prowadzonej jako profesjonalna działalność gospodarcza, od działalności o innym charakterze czy przeznaczeniu, zwłaszcza prowadzonej na potrzeby własne (samozaopatrzenia) lub jako działalność uboczna, hobbystyczna czy też tylko dla potrzeb płatności obszarowej, jako utrzymywanie gruntu odłogowanego w dobrej kulturze rolnej, przez osoby, dla których zasadniczym źródłem utrzymania jest działalność zawodowa lub gospodarcza w innych niż rolnictwo działach gospodarki.

Z uwagi na to, że ustawodawca dla określenia osób aktywnych rolniczo posługuje się niejednolitymi określeniami, koniecznym jest co najmniej skrótowe zdefiniowanie stosownych pojęć.

Najwcześniej w ustawodawstwie pojawiło się pojecie chłopa, obecnie niemal nie występujące w aktach prawnych, ale nadal stosowane w języku powszechnym, piśmiennictwie i zwyczajach. Historia stanu chłopskiego sięga początków monarchii feudalnej, gdy dla uniknięcia służby wojskowej upowszechniła się praktyka oddawania przez chłopów możnowładcom ziemi, a wraz z nią wolności osobistej. Zanikła wówczas własność chłopska oraz powstało osobiste uzależnienie w formie stosunku poddaństwa. Chłop stał się użytkownikiem ziemi, poddanym pana feudalnego, zarówno jako właściciela ziemi, jak i przedstawiciela sprawowanej nad nim władzy wykonawczej i sądowniczej. Poddani stanowili dominującą część ludności wiejskiej, zamieszkującą wskazane miejsca, bez możliwości ich zmiany, parającą się wyłącznie pracą na roli, izolowaną kulturowo i społecznie od pozostałych warstw społecznych, co doprowadziło do wyodrębnienia oddzielnego, najniższego stanu społecznego – stanu chłopskiego.

W późniejszym okresie pojęcia określające osoby prowadzące działalność rolniczą odnosiły się przede wszystkim do osób fizycznych. Rolnicza działalność wytwórcza tradycyjnie bowiem prowadzona jest przez osoby fizyczne – samodzielnie bądź jako współmałżonkowie lub wspólnicy spółki cywilnej. W związku z tym,             w ujęciu podmiotowym najliczniejszą grupę przedsiębiorców rolnych stanowią właśnie osoby fizyczne.

W odniesieniu do tej grupy przedsiębiorców przepisy obowiązujących ustaw formułują określenia przy uwzględnieniu rodzaju (kategorii) prowadzonej profesjonalnej aktywności gospodarczej, posługując się określeniami takimi jak rolnik oraz rolnik indywidualny, a po akcesji Polski do UE także producent rolny. Zasadniczym kryterium dokonywanego wyróżnienia przedsiębiorcy rolnego jest przeto kategoria działalności, czyli rolnicza działalność wytwórcza, prowadzona we własnym procesie produkcyjnym i przy użyciu pozostających we władaniu wytwórcy środków produkcyjnych jednostki gospodarczej określanej jako gospodarstwo rolne oraz stosowanie do wymogów wspólnej polityki rolnej.

Stosowane w odniesieniu do osób fizycznych prowadzących rolniczą działalność wytwórczą określenia normatywne mają różne społeczno-gospodarcze konotacje.

Rolnik, jako określenie osoby prowadzącej rolniczą działalność wytwórczą,    ma najdłuższą tradycję i wyraźnie nawiązuje do pewnej, historycznej już organizacji produkcji opartej w całości na pracy właściciela i członków rodziny oraz prowadzonej przy zachowaniu tradycyjnych metod i rodzajów upraw,       w celu zapewnienia środków niezbędnych dla zaspokojenia potrzeb własnych (samozaopatrzenia). Dla takiego ujęcia charakterystycznym jest przywiązanie do zasobów ziemi traktowanych jako dobro rodzinne, co w konsekwencji prowadzi do postrzegania przyszłości gospodarstwa, jako własnego warsztatu pracy podlegającego rodzinnej sukcesji wraz z kontynuacją tradycyjnej działalności oraz pozostawaniem na terenach wiejskich. We wskazanym, tradycyjnym rozumieniu rolnicy stanowili wyodrębnioną grupę społeczną, słabo włączoną w struktury gospodarcze kraju.

Przemiany gospodarczego statusu ludności wiejskiej – producentów rolnych, zmierzające do ograniczenia odrębności społecznych i gospodarczych oraz włączenia w funkcjonowanie całego społeczeństwa określane są mianem pezantyzacji (zanikania) chłopstwa. Proces ten jest szczególnie widoczny                  w społeczeństwach o wieloletnich doświadczeniach funkcjonowania gospodarki wolnorynkowej, gdzie produkcja rolna traktowana jest jako równoprawny dział gospodarki narodowej, a rolnicy jako przedsiębiorcy. W krajach Unii Europejskiej proces pezantyzacji zapoczątkowany został po objęciu rolnictwa wspólną polityką rolną. Im szerszy zakres mechanizmów wspólnego rynku wiąże producentów na wspólnym rynku rolnym, tym bardziej widoczne jest odejście od tradycyjnego pojmowania rolnika.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na kolejne określenie, jakim jest rolnik indywidualny. Zasygnalizowanie wszystkich związanych z tym pojęciem zastrzeżeń wykracza poza ramy niniejszego opracowania. Tym niemniej, należy zwrócić uwagę na kilka zasadniczych wątpliwości.

Pojęcie rolnika indywidualnego, jako osoby fizycznej prowadzącej działalność rolniczą w rodzinnym gospodarstwie rolnym, wymaga szerszych rozważań. Wiąże się bowiem z realizacją konstytucyjnie zdefiniowanej zasady, według której podstawą ustroju rolnego są gospodarstwa rodzinne prowadzone przez rolnika indywidualnego. Konstytucyjne założenie znalazło swój wyraz w postanowieniach ustawy                     o kształtowaniu ustroju rolnego, które wyznaczały zasadnicze cele ustroju rolnego przez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych oraz zapewnienia prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwach rolnych przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach. W kontekście art. 20 oraz 23 Konstytucji RP określenie osoby prowadzącej rolniczą działalność wytwórczą, w sposób tradycyjny jako rolnika indywidualnego, razi brakiem adekwatności, wynikającym przede wszystkim               z przyjętych zasad gospodarki wolnorynkowej oraz odejściem od stratyfikacji prawa własności wyróżniającego między innymi własność indywidualną.

Wbrew pozorom zdefiniowane w ustawie pojęcie rolnika indywidualnego nie nawiązuje do tradycyjnego znaczenia pojęcia rolnika, o czym najwyraźniej świadczy brak obowiązku osobistej pracy w gospodarstwie oraz nieuregulowanie sytuacji prawnej rodziny rolnika (domowników) prowadzącej wraz z nim działalność rolniczą. Nie można zatem uznać, by zamiarem ustawodawcy była ochrona tradycyjnych zasad rodzinnego gospodarowania na gruntach rolnych. Proponowane pojęcie rolnika indywidualnego prowadzi także do rozbieżności wynikających                          z ukształtowanego acquis communautaire (dorobku prawnego) Unii Europejskiej.

Różnice szczególnie widoczne są w zakresie wymagań, jakie stawiane są dla udzielenia wsparcia finansowego ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przeznaczonych dla działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program wskazuje na priorytetowe cele realizowane przez wspólną politykę rolną w poszczególnych państwach członkowskich. Zasady realizacji Programu ustalają kolejne, wydane na jego podstawie, rozporządzenia wykonawcze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z uwagi na znaczenie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, która poza wynikającą bezpośrednio z jej przepisów kontrolą obrotu nieruchomościami rolnymi oraz wskazanych w ustawie celów pełni dalsze funkcje, zwłaszcza przez wskazanie osób uprawnionych do korzystania z ustalonych w Programie środków pomocowych, rozporządzenia wykonawcze powinny być zgodne z założeniami ustawy.               Lecz właśnie na gruncie tychże szczególnie widoczne staje się niedostateczne uwzględnienie aspektów gospodarczo-produkcyjnych, dochodowych                  i powiązania z rynkiem przy definiowaniu rolnika indywidualnego jako prowadzącego gospodarstwo rodzinne, a zatem potencjalnego beneficjenta środków finansowych objętych Programem. Rozporządzenia ustalające szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach działań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 niemal jednobrzmiąco określają szczegółowe wymagania, przede wszystkim natury gospodarczej, jakie muszą być spełnione, aby uzyskać stosowne środki finansowe. Najszerzej określone zostały wymagania, co od kwalifikacji zawodowych, tak teoretycznych, jak i praktycznych, sprowadzających się do ustalenia wymaganego stażu pracy, do których zalicza się tylko takie, które gwarantują profesjonalne prowadzenie produkcji rolnej oraz osiągania odpowiedniej nadwyżki bezpośredniej    z tytułu prowadzonej działalności. Rozporządzenia statuują także obowiązek osobistego prowadzenia gospodarstwa w zdecydowanie szerszym rozumieniu niż ustawa o kształtowaniu ustroju, przyjmując, że jest on spełniony dopiero wówczas, gdy działalność prowadzona jest we własnym imieniu, na własny rachunek         i ryzyko oraz polega na własnej pracy i podejmowaniu decyzji gospodarczych.

Także w ocenie Sądu Najwyższego prowadzenie działalności rolniczej nie może być ograniczone tylko do podejmowania decyzji gospodarczych. Na tle art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Sąd Najwyższy przyjął, że pojęcie działalności rolniczej oznacza prowadzenie stałej i osobistej oraz na własny rachunek działalności zawodowej związanej z gospodarstwem. Przy czym działalność ta ma charakter wykonywania pracy lub innych czynności wiażących się z prowadzeniem gospodarstwa. Rozporządzenia wprowadzają także ograniczenia wiekowe, zmierzające do zagwarantowania, że środki pomocowe udzielane w ramach Programu skierowane będą do producentów, którzy ze względu na kondycję fizyczną właściwą wiekowi produkcyjnemu, zdolni są do efektywnej          i towarowej produkcji rolnej. Warunki dopuszczalności uzyskania wcześniejszych świadczeń emerytalnych przez przyznanie renty strukturalnej idą jeszcze dalej, gdyż statuują wymagania natury gospodarczej, zarówno dla dotychczasowego producenta ubiegającego się o takie świadczenia, jak i dla producenta przejmującego gospodarstwo. We wszystkich działaniach Programu wymagana jest także rejestracja producenta w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, czego nawet w okrojonym zakresie nie przewiduje ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego.

Wobec powyższego, przyjęte w przepisach ustawy, z założenia mającej kształtować ustrój rolny we wszystkich aspektach, regulacje prawne wydają się przypadkowe i fragmentaryczne, a w konsekwencji tak dalece nieadekwatne dla potrzeb współczesnego ustroju rolnego, zwłaszcza zaś dla określenia statusu przedsiębiorcy rolnego, że uzasadniają krytyczne opinie, które wskazują na niemożność poprawienia ujawnionych wad ustawy, a w konsekwencji na konieczność uchwalenia zupełnie nowego aktu prawnego.

Przepisy polskiego ustawodawstwa zwykłego konstruując pojęcie producenta rolnego oraz kształtując jego pozycję prawną uwzględnić muszą acquis communautaire Unii Europejskiej, który obejmuje nie tylko prawo Unii Europejskiej, ale też dorobek prawny polityki wspólnotowej.  Pokreślić trzeba, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości sformułowało pogląd, że państwa członkowskie definiując pojęcie producenta rolnego dla potrzeb obrotu gospodarczego, powinny objąć nim te osoby, które wytwarzają w rozmiarze towarowym produkty rolne zdefiniowane w Traktacie oraz inne naturalne                      i żywnościowe; prowadzą gospodarstwo rolne zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy oraz zajmują się prowadzeniem, obok stricte rolniczej działalności wytwórczej, także przetwórstwem i handlem produktami rolnymi. Europejski Trybunał Sprawiedliwości odrzucił założenie, że osoba prowadząca równocześnie produkcję rolną oraz dokonująca czynności przetwórczych może być traktowana albo jako producent, albo jako przetwórca. Łączenie obu działalności, zdaniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, nie skutkuje wyłączeniem któregokolwiek ze statusów prawnych – producenta czy przetwórcy. Pojęcie producenta rolnego powinno być też na tyle pojemne, by objąć nim prowadzenie produkcji dowolnymi metodami, zarówno poprzez bezpośrednią produkcję rolną, jak    i zlecenie innym rolnikom jako podwykonawcom, prowadzenia w określonej wielkości i czasie chowu czy hodowli oraz bez względu na to, czy działalność rolnicza prowadzona jest przez osobę fizyczną czy prawną.

W sferze wspólnej polityki rolnej oczekiwane przez art. 2 Traktatu z Maastricht zachowanie oraz pogłębianie owego dorobku wspólnotowego ma tym większe znaczenie, im szersze spektrum mechanizmów wspólnego rynku wiąże producentów na wspólnym rynku rolnym. Mechanizmy te jednoznacznie wskazują na odchodzenie od tradycyjnego pojmowania rolnika jako prowadzącego gospodarstwo traktowane wyłącznie jako warsztat pracy oraz źródło życia i utrzymania rodziny rolniczej. Abstrahują także od zagadnień własnościowych względem gospodarstw rolnych, gdyż statusu producenta rolnego nie determinują tytuły prawne, na podstawie których włada jednostką produkcyjną. Dla zdefiniowania pojęcia producenta rolnego dominującym jest produkcyjny aspekt działalności rolniczej, prowadzonej          w rozmiarze towarowym i na potrzeby rynku, powiązanej z innymi działami gospodarki, podlegającej mechanizmom rynkowym, realizującej gospodarcze    i socjalne cele wspólnej polityki rolnej. Producent rolny rozumiany jest jako profesjonalny, wykwalifikowany wytwórca produktów rolnych                               i żywnościowych, podporządkowany regułom rynku i rygorom technologicznym produkcji. Dla tak rozumianego producenta, zatrudnienie przy działalności wytwórczej w rolnictwie stanowi główne źródło utrzymania, stanowi podstawę dochodów – porównywalnych od dochodów otrzymywanych w innych niż rolnictwo działach gospodarki (tzw. parytet dochodów) – właściwych dla utrzymania rodziny i rozwoju gospodarstwa, a praca                  w gospodarstwie, co od zasady angażuje cały jego czas pracy. Realizacji przede wszystkim funkcji gospodarczych służyć też mają regulacje prawne, z jednej strony ustalające warunki i wielkość produkcji, a z drugiej zabezpieczające właściwy poziom (parytet) dochodów producentów rolnych.

W sposobie określania osoby prowadzącej działalność rolniczą dominującym staje się produkcyjny aspekt działalności rolniczej, powiązanej z innymi działami gospodarki, podlegającej mechanizmom rynkowym, realizującej gospodarcze cele wspólnej polityki rolnej oraz prowadzonej zgodnie ze wspólnotowymi rygorami determinującymi podejmowanie działalności, rodzaj i wielkość produkcji oraz zasady wprowadzania produktów do obrotu. Stąd pojawiające się w aktach prawnych, dostosowujących polskie przepisy do wymogów wspólnotowych, przez pojęcie producenta rolnego rozumieć należy, jako profesjonalistę, wykwalifikowanego wytwórcę produktów rolnych i żywnościowych, prowadzącego produkcję towarową podporządkowaną regułom organizacji rynku i rygorom technologicznym. Proponowane ujęcie w kontekście wymagań współczesnego obrotu gospodarczego wydaje się najwłaściwsze. Wskazuje bowiem na realizację przede wszystkim funkcji gospodarczych związanych z jednej strony z zapewnieniem bezpieczeństwa żywieniowego społeczeństwa przez produkcję odpowiedniej ilości       i jakości naturalnych produktów, a z drugiej stabilizację rynków rolnych oraz opłacalność produkcji rolniczej. W pojęciu takim nie mieszczą się osoby zamieszkujące tereny wiejskie, lub tylko posiadające grunty rolne dla potrzeb ubezpieczeń społecznych (tzw. rolnicy z Marszałkowskiej), a nawet prowadzące produkcje rolniczą, ale w zakresie ograniczonym, nietowarowym, wytwarzające przede wszystkim dla potrzeb własnych i najbliższej rodziny lub prowadzące działalność w rozmiarze socjalnym, czy o charakterze ogrodów przydomowych, hobbystycznie. Działalność taka, oczywiście ma miejsce, ale nie zasadnym jest kwalifikowanie jej do produkcji towarowej prowadzonej przez producentów rolnych,    a w konsekwencji zróżnicowany zostać musi status prawny osób ją wykonujących tak w sferze ubezpieczeń społecznych jak i dostępu od środków pomocowych UE skierowanych od producentów rolnych prowadzących gospodarstwa rodzinne.[1]

II. Dzierżawa

Istnieją dwa podstawowe tytuły prawne organizowania i prowadzenia gospodarstw rolnych: własność i dzierżawa. Przeniesienie własności nieruchomości rolnych powoduje zmiany o charakterze trwałym w strukturze obszarowej gospodarstw rolnych. Ta forma gospodarowania wymaga jednak zaangażowania kapitałowego, co – w istniejącej sytuacji gospodarczej polskich producentów rolnych – może stanowić poważne ograniczenia rozwoju jednostek produkcyjnych, jakimi są gospodarstwa rolne. Organizowania produkcji rolnej na gruntach dzierżawionych ma tę zaletę, że zmniejsza zaangażowanie finansowe prowadzącego gospodarstwo rolne związane z zakupem gruntów, i pozwala na przeznaczenie tychże środków na inne cele związane z prowadzeniem produkcji takiej jak, modernizacja gospodarstw, powiększenie bazy sprzętu, zaplecza technicznego w postaci obiektów gospodarczych, czy dokonanie innych niezbędnych inwestycji poprawiających konkurencyjność prowadzonej w gospodarstwie produkcji. Dzierżawa jest też elastyczniejszą formą gospodarowania, umożliwiającą lepsze dostosowania do zachodzących zmian gospodarczych.

W krajach Unii Europejskiej długoterminowa dzierżawa rolna uważana jest za instytucję prawną wpływającą w takim samym stopniu na strukturę agrarną, jak obrót własnościowy. Rezultatem tego jest stosowanie do dzierżawy rolnej podobnej regulacji i kontroli jak do obrotu własnościowego. Unia Europejska nie tworzy jednolitych regulacji dotyczących dzierżaw gruntów rolnych uznając, że regulacje te należą do sfery ustawodawstwa krajowego. Jednakże we wszystkich krajach regulacje takie zostały przyjęte i tworzą odrębne zasady obrotu dzierżawnego gruntami rolnymi. W pewnym uproszczeniu można wskazać, że występują dwa podstawowe modele:

1. liberalny w którym pozostawiono znaczną swobodę w kształtowaniu treści umowy dzierżawy między wydzierżawiającym a dzierżawcą (tak ma to miejsce np.:                w Niemczech, Danii, Austrii, Wielkiej Brytanii), ale z wyraźnie zastrzeżoną ochroną dzierżawcy; oraz

2. protekcjonistyczny, który wprowadza szczególny reżim dzierżawy rolnej,             w którym status dzierżawy i wydzierżawiającego są ujednolicone i regulowane przepisami odrębnych ustaw (tak zwłaszcza we Francji, Włoszech, Hiszpanii czy Belgii).

W Polsce potrzeba prawnego uregulowania i ochrony trwałości gospodarowania na gruntach dzierżawionych stała się wyraźnie widoczna po przystąpieniu Polski do UE. Tylko, bowiem prowadzenie stabilnej działalności rolniczej zapewni konkurencyjność dzierżawcom – producentom rolnym na rynku unijnym oraz pozwoli im na efektywne korzystanie z pomocy finansowej przewidzianej m.in. w PROW. Niestety ani obowiązujące dotychczas regulacje dzierżawy rolniczej, a zwłaszcza proponowane w nich zmiany nie zapewniają trwałości gospodarowania na dzierżawionych gruntach rolnych i stabilizacji działalności rolniczej. Nie umożliwiają również udziału dzierżawców w pełnym uczestniczeniu w programach unijnych, promujących prowadzenie działalności rolniczej, ochronę środowiska czy też modernizację przedmiotu dzierżawy za względu na brak stabilności umowy dzierżawy, związanych przede wszystkim            z konstrukcją umów krótkotermionowych.

Szczególne znaczenie na destabilizację stosunków dzierżawnych ma z jednej strony przygotowywany projekt zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, który zakłada likwidację dzierżawy jako formy gospodarowania Zasobem, a z drugiej zaprzestanie prac legislacyjnych nad projektem długoterminowych dzierżaw rolnych regulujących zasady ich zawierania w obrocie powszechnym (między osobami fizycznymi i prawnymi innymi niż Skarb Państwa).

Podkreślić wypada, że projekt zmian do ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa rezygnuje w całości z dzierżawy, najmu i oddania w administrowanie gruntów rolnych jako formy gospodarowania gruntami, zachowuje jednocześnie możliwość wnoszenia mienia, w tym nieruchomości, do spółek – przede wszystkim spółek Skarbu Państwa i spółek Agencji.

Konsekwencją tak dokonanych zmian będzie brak możliwości zawierania umów dzierżawy z Zasobu gruntów Skarbu Państwa, który w polskich warunkach gospodarczych jest jedynym źródłem dużych obszarów gruntów rolnych mogących stanowić przedmiot dzierżaw wielkoobszarowych; i jednoczesnym poddaniu zasad zawierania umów dzierżawy od osób fizycznych wyłącznie na zasadach obrotu powszechnego – stosownie do przepisów kodeksu cywilnego, nieadekwatnych dla potrzeb i specyfiki produkcji rolnej i konieczności długoterminowej stabilizacji warunków produkcji rolnej. Jednocześnie zapewnia się dostęp do Zasobu spółkom      i innym podmiotom określanym w uzasadnieniu od projektu jako strategiczne. Taka regulacja narusza wynikającą z art. 23 Konstytucji normę programową – optymalizacyjną, która skierowana jest do wszystkich organów administracji i władzy, które w swoim działaniu mają obowiązek przyjmować takie rozwiązania prawne, które będą chronić, utrwalać i poprawiać sytuację gospodarstw rodzinnych, a nawet tworzyć dla nich warunki priorytetowe. Stan prawny, jaki może powstać w wyniku,       z jednej strony przyjętych zmian do ustawy i braku dalszych regulacji dotyczących dzierżawy, nie może być zaakceptowany, jako rażąco osłabiający status gospodarczy producentów rolnych prowadzących gospodarstwa rodzinne względem innych podmiotów gospodarczych, które będą mogły korzystać z gruntów Zasobu Skarbu Państwa, nie będących wszak gospodarstwami rolnymi rodzinnymi. Osłabia też pozycję względem producentów innych krajów Unii Europejskiej, co traktować należy jako pogorszenie warunków konkurencyjności polskiego rolnictwa.[2]

---

[1] Zagadnienia pojęcia producenta rolnego – przedsiębiorcy rolnego wraz z podaniem pełnej bibliografii wykorzystanych źródeł, kompleksowo omówione zostały w opracowaniu monograficznym . Zob  B.Jeżyńska: Producent rolny jako przedsiębiorca, Lublin 2008, s. 330

[2] Zagadnienia dzierżawy wraz z bibliografią zawierają wykorzystane w tym opracowaniu materiały: P.Czechowski: Prawne aspekty projektowanych ograniczeń obszarowych dzierżaw rolnych gospodarujących na Zasobie Skarbu Państwa, [w:] Rozprawy i Studia pod red. E.Kremer i Z.Truszkiewicza, Kraków 2009, s. 67 – 75; A.Suchoń: Prawna ochrona trwałości gospodarowania na dzierżawionych gruntach rolnych, Poznań 2007, A.Lichorowicz: Opinia z 25 maja 2009r. o projekcie ustawy o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (RL-0303-21/09), Przegląd Legislacyjny z 2009r. Nr ¾, s. 271 – 277.